مصاحبه اختصاصی "شهروند" با دکتر آیت الله محمدمهدی فقیهی راجع به ریشه های خشونت در اسلام

مصباح یزدی و جناح منتسب به وی بزرگترین خطر برای شریعت و انقلاب و علت اصلی فاصله گرفتن مردم از دین هستند
 

_ ابتدا از خودتان بگویید، راجع به دوره هایی که گذرانده اید و پست هایی که داشته اید، برای ما بگویید؟  

 _ در دوره نخست ریاست جمهوری آقای خاتمی، آیت الله مصباح یکی از کسانی بود که در خطبه های نماز جمعه تهران  سخنرانی می کرد که باعث اعتراض های فراوانی شد. به یاد دارم که شما در مصاحبه ای بدون اشاره به نام آیت الله مصباح، وی را مورد انتقادی بی سابقه قرار دادید که حتی تظاهرات بسیاری علیه شما در قم به راه انداخته شد. آن سال ها، مشکل حضرتعالی با آیت الله مصباح چه بود و امروز چه مشکلی با ایشان دارید؟
من در درگیری لفظی با آقای مصباح یزدی و جناح طرفداران وی مشهور بودم، که اعتراض های فراوانی نیز به من شد،  از   جمله آن که چند  سال پیش، به نشانه اعتراض به سخنان من، برخی از شاگردان وی، درس های حوزه را تعطیل و تظاهرات به پا کردند. در سالهای اخیر، درگیری من با آیت الله مصباح بیشتر شده است، ولی اساسا" این درگیریها شخصی نیست. انتقادات من به اندیشه های جناب آقای مصباح و از آن مهمتر به آن فضایی بود که اجازه می داد چنین اندیشه هایی و چنین افرادی با چنان سوابقی رشد کنند، تا جائی که موفق به تشکیل دولت شوند و در اندیشه فتح خبرگان و پس از آن هم باشند، نه اینکه با شخص ایشان مشکلی داشته باشم. افرادی مانند ایشان و با تفکرات ایشان در ابتدای ظهور اسلام هم بوده اند که تا مشکل یا مساله ساده ای پیش می آمد شمشیر می کشیدند و اگر ممانعت پیامبر رحمت نبود در کوچه ها خون راه می انداختند.

  البته ایشان مثل هر صاحب کلام و اندیشه ای حق دارند به عنوان یک انسان، هر عقیده ای داشته باشند، ولی حضور این اشخاص به عنوان تئوریسین حکومت دینی، باعث فرار مردم از دین خواهد شد.

_ انتقاد شما به چه گروه و چه کسانی بود؟

در آن زمان دو انتقاد داشتم، یکی از دوستان اصولگرایم، و دیگری انتقاد از مجموعه ای موسوم به اصلاح طلبان، و هم  چند هشدار. مجموعه موسوم به اصلاح طلبان _ به ویژه آنها که صحنه گردان آن فضا بودند و به صورت عمده در حزب مشارکت متشکل شده بودند و برخی شان که سعی می کردند در جایگاه تئوری پردازی بنشینند، از متخصصان جنگ های روانی  و مدیران ارشد وبریده  وزارت اطلاعات بودند _ به دو دلیل عمده از نیروهای بالقوه ای مانند آقای مصباح، نیروی بالفعل ساختند. جریان مشارکت به خوبی دریافته بود که رای مردم در دوم خرداد 76 به جناب آقای خاتمی (که شخص ایشان سخت مورد احترام بنده هستند) و برنامه های ایشان و به ویژه مجموعه اطراف ایشان نبوده، هم برای حفظ قدرت بر آمده از دوم خرداد، و هم برای توسعه دامنه نفوذ خود و تصرف دیگر قوا دو کار را به طور هم رمان انجام دادند. اول آنکه با بهره برداری از ضعفهای اصولگرایان و برخی کارکردهای غلط گذشته، به منظور غول نشان دادن رقیب و ایجاد نفرت و توسعه دامنه نفرت از جریان اصولگرا، با شناسایی چهره های خاصی که این قابلیت را داشتند و در اتخاذ مواضع تند و غیر قابل انعطاف و اولویت دادن به برخوردهای خشن (دست کم در کلام) و تفسیرهای خشن از شریعت مشهور بودند، و نیز چهره های کم سواد و گزافه گو، هر روز اینها را به بهانه ای تفسیر روزنامه هایشان می کردند و پس از جایگاه بخشیدن به آنان به عنوان نماد اصولگرایان، مردم را از توجه به این اردوگاه که این افراد تئوری پرداز و نمادشان بودند بر حذر داشتند. دوستان موسوم به اصلاح طلب می دانستند که به دلیل ضعف شان در حل مشکلات مردم نخواهند توانست در جلب اعتماد مردم قدرت سیاسی را حفظ و بعد توسعه دهند. بنا بر این می بایست با کش دادن دلایل پیروزی این گروه در دوم خرداد، اصولگرایان را چنان در نظر مردم ترسناک نشان دهند که مردم از ترس روی کار آمدن آنها به این جماعت رای دهند و یا در مقاطع مختلف از آنها حمایت کنند.

_ یعنی جنابعالی، جریان چپ را مقصر قدرت گرفتن آیت الله مصباح می دانید؟

بله، جناب آقای مصباح و برخی دیگر محصول همین راهبرد جناح چپ هستند، از همین روست که بنده چپ گرایان را  مقصر نخست در کسب قدرت از سوی جریان متحد با مصباح دانسته و اعلام کرده ام. همان طور که عمده شدن جریان چپ و پیدایش دوم خرداد را نتیجه اجتناب ناپذیر اقدامات و برخوردهای چهره ساز و قهرمان پرداز تندروها و جریان سخت گیر و جامعه گریز جریان رقیب می دانم. سخن بنده این بود که اولا بایستی به این چهره سازی و نماد پردازی زیرکانه چپ گرایان به دیده تردید و توطئه نگریست و دوم آنکه اصولگرایان نبایستی منفعلانه تنها راه گریز از تهاجمات شدید مشارکتی ها را حمایت مطلق از نماد ساخته شده توسط اصلاح طلبان بدانند، بلکه حتی اگر می خواهند در مقابل چهره سازی چپ واکنش نشان ندهند، دست کم از همه مدعیات و تئوری های جناب آقای مصباح حمایت نکنند. سوم آنکه با توجه به سوابق پیش از انقلاب آقای مصباح، و رویارویی تمام عیار ایشان با مجموعه انقلابیون حوزه و دانشگاه و در حاشیه نهادن ایشان از سوی حضرت امام و سابقه مخالفت های مکرر با تصمیمات امام، بایستی از داغ تر شدن کاسه از آش، و دلسوزی بیشتر دایه نسبت به فرزند از مادر، و تندروی و اتخاذ مواضع تند و سرسختانه و انقلابی تر شدن جماعت گریزان از انقلاب از انقلابیون پر سابقه به دیده تردید نگریست و به دقت پشت پرده این امور را مورد بررسی قرار داد. اینکه فرد و مجموعه ای پس از آن همه مخالفت با انقلابیون قبل از انقلاب، شکستن تحریم جشنهای نیمه شعبان از سوی امام، عدم حضور یا دست کم عدم بروز این مجموعه در همراهی با مردم در جریان هشت سال دفاع مقدس ملت مسلمان ایران و .... به ناگاه به گزینش و ترویج چهره خشن اسلام و برخوردهای تند با جریان مخالف، ابراز ارادت وافر پس از دورانی ابراز تحقیر تبدیل شود و تا آنجا پیش رود که جای تاثیرگزاران و تئوری پردازان دیروز را مصادره کرده به تصرف خود در آورند تردید آفرینی و شک در مورد انگیزه های واقعی و اهداف این مجموعه بسیار بسیار طبیعی می نماید.

بنده همان زمان هم عرض کردم، اولا" ما و مسوولان در اندازه نقش آفرینی این گروه اغراق کردیم و این مبالغه، خود   کمکی  شایان به آنها   کرد. دوما" سیره و سنت پیامبر اعظم و ائمه معصومین ما چنان نبوده که" السابقون "مخلص (ولو قصور و تقصیر هم کرده باشند) را به دلایل واهی و زدن اتهامات فراوان به دور دست ها پرتاب کنیم، و این جماعت را جایگزین بسیار برتر آنها بدانیم. سوم" برخورد تشدید شونده حذفی و هتک افراد به قصد حذف از تاریخ، مخالف اسما و صفات الهی و نصوص شرع و در جهت عکس اهداف شریعت در بحث فلسفه مجازات و هم مخالف با سیره پیامبر اعظم و ائمه معصومین و اولیای اخلاق می باشد. به ویژه آنکه در کنار کیفر دادن و تحقیر نیروهای انقلاب، توسط این گروه شوند آن هم چنان که مورد استهزاء و تحقیر کسانی شوند که هم سابقه ای ناخوشایند و هم اهدافی مشکوک و هم کادرسازی و تملک عناصر و مصادر مدیران و هم باعث بهانه سازی های مدام برای این کشور و انقلاب می شوند که سوگمندانه دست کم متولی شان، دستی از دور هم بر آتش نداشته است. انتقاد دوم بنده به سکوت عجیبی بوده و هست که نسبت به تحریف تاریخ و تفسیر عجیب از دیانت و شریعت و فاصله گرفتن از روش و منش حضرت امام درباره این گروه و حتی جسارت پیدا کردن در تحریف سخنان امام  وجود دارد. 

_ منظور شما از "تحریف تاریخ و تفسیر عجیب از دیانت و شریعت و تحریف سخنان آیت الله خمینی" چیست؟
به عنوان مثال، بنده عرض کردم که جناب آقای مصباح،مگر اقای مهاجرانی مشکل دیگری ندارد ؟چرا شما برای مقابله با آقای مهاجرانی (وزیر ارشاد دوره آقای خاتمی)، بدترین اتهام او را تساهل و تسامح می دانید و هیچ قیدی هم بر آن نمی زنید؟ در حالی که پیامبر اسلام بارها می فرماید من برای اجرای شریعت آسان و مسامحه گر مبعوث گردیدم.
به عبارت دیگر بنده تساهل و تسامح را دو راهبرد جاودانی نظام دینی می دانم ولی ایشان آن را باعث لطمه دیدن شریعت و دین می داند.
امیر المومنین علی (ع) به مالک اشتر می گوید: ای مالک، برخوردت با مردم مانند حمله گرگ به گله نباشد که دریدن بیشتر را هدف قرار می دهد. این مردمی که تو بر آنها حکومت خواهی کرد، یا مسلمانند و برادر دینی تو هستند، و یا اگر مسلمان نیستند دست کم مانند تو انسانند.
شما اگر نگاهی کوتاه به فقه اسلامی بکنید، می بینید که چقدر استثنا و تبصره دارد. مثلا اگر حکمی بر شما مشقت آور باشد، یا حکمی برای شما زیان آور باشد، یا حکمی را فراموش کردید یا حکمی را نمی دانید، یا طاقت انجام حکمی را ندارید، این حکم از شما رفع می شود. مثلا اگر مریض باشید یا برایتان ضرر داشته باشد، نه تنها روزه بر شما واجب نمی باشد، بلکه حرام می باشد.

عمده ترین اختلاف دو نظرگاه در این است: ما انسان را طفیل شریعت نمی دانیم، بلکه شریعت را طفیل انسان می   دانیم، چنانچه خداوند به پیامبراعظم (ص) به عنوان انسان کامل میفرماید " لولاک لما خلقت الافلاک " و به عبارتی ما   به نوعی اصالت انسان و اساس بودن او اعتقاد داریم. خداوند این جهان و آنچه در اوست را برای بشر آفرید و چون بشر کشش کمال داشت، او را برای رشد مدام به سوی کمال آفرید و عبادت را راه کمال دانست و عبادت هفتاد جزء است: خدمت بهمردم وحل مشکلات انها سرامد عبادات است .و نیز فعالیت های اقتصادی برای کسب روزی حلال، تلاش برای حل مشکلات مردم، و .... .  ما بر این باوریم که پیامبر اسلام صاحب نیکوترین اخلاق، زیباترین روی و ظاهر و پاکیزه ترین لباس بودند و اگر اسلام در عرض مدت کوتاهی توانست قدرتهای بزرگ نظامی که ازپشتوامه قوی فرهنگی برخوردار بودند فرهنگی را به تسلیم وا دارد، به لحاظ شریعت آسان گیر و مسامحه گر اسلام و اخلاق بزرگواانه آن حضرت بوده است.بزرگترین مدال خداوند به پیامبراعظم (ص) این است که : " انک لعلی خلق عظیم " ویا درجای دیگر خود خداوند خطاب به پیامبر می فرماید : "ولوکنت فظا غلیظالقلب لانفضو من حولک فبما رحمه" ای پیامبر اگر توانسان زمخت قسی القلبی می بودی کسی گردت جمع نمی شد .

ازطرف دیگر یکی از اهداف بزرگ بعثت  پیامبراکرم علیه افضل صلوات المصلین تمام کردن مکارم وفضائل اخلاقی وبرجسته کردن ونهادینه کردن ان بوده است .

در نگاه آقایان، هدف اگر در نظرشان مقدس باشد، انتخاب هر وسیله ای قابل توجیه است. اسلام برای جان و مال و   آبروی  مردم حساب  ویژه ای باز کرده است و هر جا به این مواضع برسد، به گونه ای ملموس به دقت وسواس گونه ای روی می آورد. من نمی خواهم به این بزرگان و مجموعه شان این مساله را نسبت دهم، اما دیده ام که در نگاه این دوستان، شرب خمر از گناهان بزرگ شمرده می شود، اما غیبت کردن، تهمت زدن، بی حیثیت کردن و دروغ گفتن در شمار گناهان نیست. در حالی که شرب خمر، حتی اگر مصداق خارجی پیدا کند، (اگر در مرئی و منظر نباشد) گناهی است بین انسان و خدا، و خداوند هم همواره بر پوشاندن عیوب دیگران و کتمان پنهانی های مردم اصرار دارد. اما آقایان فردی را در ماشین خودش یا در مجلسی دستگیر می کنند، این آقایان دهان متهم را بو می کنند و بعد او را متهم به شرب خمر می کنند در حالی که در اسلام، طبق نص روایت، اولا بو کردن دهان مردم جایز نیست و ثانیا قاضی نمی تواند بر اساس بوی مشروب دهان کسی، حد بر او جاری کند و به هر صورت چیزی را اثبات نمی کند. اساسا" در اسلام، استنطاق از مردم در مسائل منکرات نه تنها جایز نیست بلکه حرام است. پیغمبر اسلام در خیابان راه می رود و فردی مست با شیشه مشروب در دست می بیند، اطرافیان می گویند: ای پیامبر خدا او را بازداشت کنید و حد بزنید. پیامبر می گوید: شما از کجا مطمئنید که او مشروب خورده، (شاید خود به خود مست شده یا ادای مست ها را در می آورد.) می گویند: شیشه مشروب در دست اوست، پیغمبر می فرماید:  از کجا معلوم، شاید سرکه یا چیز دیگری باشد، شما حق ندارید از او سوال کنید که آیا محتوای این بطری مشروب است یا نه؟ در اسلام کسی حق تفحص و بازجوئی در منکرات ندارد، توصیه شده که حتی گناهان علنی مردم را هم تا حد امکان کتمان کنیم. حال ببینید که آیا اسلام در کشور پیاده می شود؟
 

_ با این توضیحات، آیا شما بزرگترین خطر برای اسلام و حکومت دینی موجود در ایران را از جانب این گروه می دانید؟ 

بله. ما تلقی وتفسیر ایشان را بزرگترین خطر داخلی برای اسلام، شریعت و انقلاب اسلامی وهم رهبرفرزانه انقلاب  می دانیم و عمده دلیل آن عدم توجه به گوهر   دین و اهداف شریعت وتئوری زمان ومکان امام می دانیم .. دلیل دیگر آن این است که ما آنها را مظهر غضب الهی می دانیم، در حالی که پیامبر مظهر رحمت برای مردم بودند و خود خداوند نیز در مرتبه اعلی این هستند. از نگاه ما بزرگترین خطر این است که ما از طریق بزرگ کردن وحاکمیت بخشیدن به این تلقی ،اهداف آمریکا در فاصله دادن مردم از دین واقعی را پیاده شده ببینیم، چنانکه در افغانستان، یمن، مصر و ... دیدیم.

_ آیا ایشان را به دنبال کسب قدرت اول نظام سیاسی ایران که همان رهبری است می دانید؟ 

مواضع ایشان و کیفیت رفتار و هم سیری که تا به حال پیموده اند، این گمانه را که ایشان جایگاه رهبری را هدف قرار  داده  اند بسیار تقویت می کند. مساله ای که حتی احتمال اندک آن در حکم خطری بزرگ و جبران ناپذیر می باشد.
 

_ شنیده ایم مجموعه منتسب به شما بر خلاف روال معمول در ایران که آقای مصباح را "آیت الله" خطاب می کنند،  ایشان  را "حجت الاسلام" می خوانند. لطفا در مورد این اصطلاحات کمی توضیح بدهید؟

البته کلمه حجت الاسلام که گاه برخی دوستان ما برای ایشان استفاده می کنند، عنوان اندکی نیست و ایشان و   دوستانشان بایستی از این بابت خرسند باشند، چرا که ما به محدث بزرگ جناب کلینی صاحب کافی (به عنوان مولف یکی از کتب اربعه) ثقت الاسلام می گوئیم. در مورد عناوین و القاب حوزه ای، اگرچه قراردادی وضع نشده است، ولی در شرایط فعلی، بر اساس قانونی نانوشته این عناوین به ترتیب عبارتند از: ثقت الاسلام، حجت الاسلام، حجت الاسلام و المسلمین، آیت الله، آیت الله العظمی، و ولی فقیه. روال چنین بوده است که کلمه آیت الله را برای فقها و آنان که هم سالها خارج فقه و اصول دیده اند و هم سالها آن را تدریس ک آیا در فقه اسلامی و مذهب شیعه مساله منکرات و برخورد با آن مطرح شده است؟رده اند به کار می رود، و اگر بعضی از دوستان نسبت به ایشان از کلمه حجت الاسلام استفاده می کنند به این جهت است که ایشان در حوزه های اصلی و اساسی تحصیل و تدریس خارج فقه و اصول کمتر دیده شده اند. به نظر می رسد که ایشان اگر بیماری شان اجازه می داد به رشته تخصصی شان یعنی حکمت توجه می کردند. از طرفی، پاره ای اظهار نظرها از سوی ایشان در مجامع عمومی (به خصوص آنجا که نوبت به سخن گفتن فقیهانه می رسد) نشان می دهد که این شخصیت بزرگوار در این بخش، در این حد و اندازه ها که ایشان را جلوه داده اند نیستند. بنابر این ما ایشان را فقیه نمی دانیم. ضمن انکه برای دانش ایشان در بخش حکمت  منزلتی والا قائلیم .

_ آیا برنامه ای جدی برای مبارزه با برداشت خشن از اسلام و مبارزه با تئوریسین هایی مثل آقای مصباح در دست دارید؟ 

به رغم خطرات خطیرانه ای که هم از ناحیه کسب قدرت سیاسی و هم ترویج تلقی ایشان از دین شریعت و حکومت اسلامی احساس می کنیم، به دلیل پاره ای محذورات و برخی توصیه های بازدارنده (که عمل به آن توصیه ها را برای خود لازم می دانیم) دستمان برای برنامه ریزی درست و انتشار تحلیل های خاص بسته است، و شاید منافع و مصالح کشور این چنین اقتضا دارد. در غیر این صورت و اگر نبود واجب دانستن توجه و عمل به پاره ای توصیه ها و هم احترام بزرگانی که برخی شان علاوه بر استادی، مراد ما هم هستند، به آنها نشان می دادیم که حتی اگر بتوانند تمام مراکز قدرت را تصرف کنند، در اقدامی متین و بری از خشونت ورزی، و تنها از راه رسانه و به کار گیری راه های قانونی مردم سالارانه و ظرف مدت محدود، آنها را به همان وضع سابق بر می گرداندیم، به طوری که در بهترین شرایط می توانستند به همان منزل کذائی کوچه آقازاده باز گردند. آن هم بدون بهره گیری از اقدامات خلاف عرف و با حفظ احترام و امثال آن.

_ آقای دکتر سروش هم دیدگاه های مشابهی نسبت به آقای مصباح دارند. نظر شما در این مورد چیست؟ 

در مورد آنچه جناب آقای سروش درباره ایشان گفته اند، به دلیل آنکه اطلاع چندانی از انگیزه ها و اهداف ایشان ندارم، و  هم به دلیل اشکالاتی که بر خود ایشان وارد می دانم، لذا اظهار نظری نمی کنم.

 خبرگزاری "شهروند"، بر اساس رویه همیشگی خود در حفظ بی طرفی در اخبار مربوط به ایران، آمادگی خود را جهت انتشار نظرات موافقین و مخالفین این مصاحبه اعلام می دارد.

 مهری یزدانی، خبرنگار شهروند، تگزاس: mehri@shahrvand.org

موضوعات مرتبط:
مبارزه با منکرات، آلت دست خشونت طلبان در حکومت اسلامی ایران

لیست کامل مهمترین خبرها 

صفحه اصلی

لینک به ما

ورود اعضا

تماس با ما

همکلاسی ها

ویژه کریسمس